De stikstofcyclus: waarom je bak eerst moet rijpen
Vissen poepen, bacteriën ruimen op. Alleen zijn die bacteriën er de eerste weken nog niet. Zo bouw je ze op voordat er iets in zwemt.
In dit stuk
Wat er gebeurt in je water
Alles wat leeft in je aquarium maakt afval. Vissen scheiden ammoniak uit via hun kieuwen, en voerresten en dode blaadjes rotten ook tot ammoniak. Ammoniak (NH3) is giftig: het beschadigt kieuwen al bij hoeveelheden die je zonder test niet ziet.
Gelukkig zijn er bacteriën die ervan leven. De eerste groep zet ammoniak om in nitriet (NO2). Dat is nog steeds giftig, want het zorgt dat het bloed van je vissen minder zuurstof kan vervoeren. Een tweede groep maakt van nitriet nitraat (NO3), en dat is pas bij veel hogere waardes een probleem. Nitraat haal je weg door water te verversen, en planten eten er ook van mee.
Die bacteriën zitten niet in het water zelf, maar op oppervlakken: vooral in je filtermateriaal, en verder op de bodem, stenen en hout. In een nieuwe bak zijn ze er nog nauwelijks. Dat opbouwen heet cyclen, opstarten of rijpen.
Opstarten zonder vissen
De vriendelijkste manier is opstarten zonder bewoners. Je voert de bacteriën, niet de vissen.
- Richt de bak helemaal in en zet filter en verwarming aan. Het filter blijft vanaf nu dag en nacht draaien.
- Voeg een ammoniakbron toe. Dat kan een snufje visvoer per dag zijn, of ammoniak uit een flesje waarmee je naar ongeveer 2 mg/l doseert.
- Meet om de paar dagen ammoniak, nitriet en nitraat met een druppeltest.
- Eerst stijgt ammoniak. Daarna zakt het en piekt nitriet. Tot slot zakt ook nitriet en zie je nitraat oplopen.
- Je bent klaar als ammoniak en nitriet binnen een dag na het bijvoeren allebei weer op 0 staan.
Reken op vier tot zes weken. Soms gaat het sneller, soms duurt het acht weken. Een handje filtermateriaal uit een gezonde, draaiende bak versnelt het flink. Bacteriën uit een flesje helpen soms, maar blijf meten: het etiket is geen meetresultaat.
Planten mogen er vanaf dag één in. Ze nemen zelf ammoniak op en hebben geen last van de cyclus.
Daarna: rustig opbouwen
Een rijpe bak kan precies zoveel afval aan als hij gewend is. Zet je er in één keer dertig vissen in, dan lopen de bacteriën achter en krijg je alsnog een piek. Begin met één groep, wacht een week of twee, meet, en ga dan verder.
Ververs vlak voor de eerste bewoners een flink deel van het water, want na het opstarten staat nitraat vaak hoog.
Als het toch misgaat
Meet je ammoniak of nitriet terwijl er al vissen in zitten? Ververs dan meteen 30 tot 50 procent met water van dezelfde temperatuur, voer een paar dagen heel weinig en blijf dagelijks meten en verversen tot beide op 0 staan. Spoel je filter in die periode niet schoon.
Wat de streefwaardes precies betekenen lees je in waterwaarden uitgelegd. Hoe je daarna onderhoud doet zonder de boel te resetten staat in onderhoud.
Geduld is hier het enige wat je echt nodig hebt. Een lege bak vier weken aankijken is saai, maar het scheelt je later een hoop ellende.